Vesaik mukabili ödeme nedir?
Cash Against Documents (CAD) / Documents against Payment (D/P) · Ödeme Yöntemleri · Son güncelleme:
Diğer adları: Cash Against Documents · CAD · Documents against Payment · D/P · Belge karşılığı ödeme
| Ödeme zamanı | Mal sevk edildikten sonra, alıcı belgeleri teslim alırken |
|---|---|
| Güvence kimde | Belgeler ödeme yapılana kadar bankanın kontrolündedir; ödeme garantisi yoktur |
| Satıcı riski | Orta: alıcı ödemekten vazgeçerse mal varış limanında kalır |
| Alıcı riski | Düşük: alıcı belgeleri görüp ödeme yaptıktan sonra malı çeker |
| Bankanın rolü | Belgeleri tahsile aracılık eder (URC 522); ödeme taahhüdü vermez |
| Ne zaman tercih edilir | Alıcıyı tanıdığınız ama açık hesaba güvenmediğiniz, akreditif maliyetinden kaçınmak istediğiniz işlerde |
Vesaik mukabili ödeme nedir?
Vesaik mukabili, "belgeler karşılığında" demektir. Satıcı malı yükler ve malı çekmek için gereken belgeleri (örneğin konşimento, ticari fatura, çeki listesi) kendi bankasına verir. Banka bu belgeleri alıcının bankasına gönderir. Alıcı bedeli ödediğinde belgeleri alır ve malı gümrükten çekebilir.
Bu yöntem, uluslararası alanda ICC'nin Tahsil İçin Tek Tip Kuralları (URC 522) çerçevesinde yürür. Bankalar burada yalnızca aracıdır: belgeleri talimata göre iletir ve ödeme karşılığında teslim eder. Akreditifte olduğu gibi bir ödeme taahhüdü vermezler.
Risk açısından vesaik mukabili, açık hesap ile akreditif arasında yer alır. Satıcı malın kontrolünü belgeler sayesinde bir süre elinde tutar; ama alıcı ödemeyi reddederse malı geri getirmek, depolamak ya da başka alıcıya satmak zorunda kalabilir.
Vesaik mukabili ödeme nasıl işler?
- Satıcı ve alıcı satış sözleşmesinde vesaik mukabili ödemede anlaşır ve gerekli belgeleri belirler.
- Satıcı malı sevk eder ve belgeleri bir tahsil talimatıyla kendi bankasına verir.
- Satıcının bankası belgeleri alıcının bankasına (tahsil bankası) gönderir.
- Tahsil bankası alıcıya belgelerin geldiğini bildirir; alıcı bedeli öder ve belgeleri teslim alır.
- Bedel satıcının bankasına aktarılır; alıcı belgelerle malı gümrükten çeker.
Belgeleri ödeme karşılığında değil de vadeli poliçe kabulü karşılığında teslim etme şekli (D/A, kabul karşılığı) ayrı bir yöntemdir ve satıcı için daha risklidir.
Örnek
Türkiye'deki bir makine parçası üreticisi, birkaç yıldır çalıştığı Fas'taki bir alıcıya mal gönderiyor. Alıcı akreditif masrafından kaçınmak istiyor, üretici de açık hesapla çalışmak istemiyor. Taraflar vesaik mukabili ödemede anlaşıyor. Üretici malı yükledikten sonra belgeleri bankasına veriyor; alıcı ödemeyi yaptığında belgeleri alıp malı çekiyor. Üretici, alıcının ödemekten vazgeçme ihtimaline karşı proforma faturada peşin bir kısım ödeme de talep ediyor.
Dikkat edilecekler
- Banka ödeme garantisi vermez. Vesaik mukabilinde banka yalnızca aracıdır; alıcı ödemezse banka sizin yerinize ödemez.
- Malın varışta beklemesi masraf doğurur. Alıcı ödemeyi geciktirirse liman, ardiye ve demuraj ücretleri birikebilir.
- Konşimentoyu doğru düzenleyin. Belgelerin kontrolünü elinizde tutabilmek için konşimentonun kime düzenlendiğini (emre ya da bankaya) bankanızla birlikte belirleyin.
- Tahsil talimatını net yazın. Ödeme karşılığı mı (D/P) kabul karşılığı mı (D/A) teslim edileceğini talimatta açıkça belirtin.
- Alıcıyı tanıyın. Bu yöntemi daha çok güvendiğiniz ya da daha önce çalıştığınız alıcılarla kullanın; yeni alıcılarda peşin kısım ya da akreditif düşünün.
- Kur ve bedelin yurda getirilmesi kurallarını kontrol edin. İhracat bedeliyle ilgili güncel yükümlülükleri resmî kaynaktan kontrol edin ve mali müşavirinize danışın.
Sık sorulan sorular
Vesaik mukabili ödeme nedir?
Vesaik mukabili ödeme (CAD), alıcının sevkiyat belgelerini ancak bankaya ödeme yaptıktan sonra teslim aldığı ödeme yöntemidir. Bankalar aracılık eder ama ödeme garantisi vermez.
Vesaik mukabili ile akreditif arasındaki fark nedir?
Akreditifte banka, belgeler uygun olduğunda ödeme taahhüdü verir. Vesaik mukabilinde banka yalnızca belgeleri iletir; ödemenin yapılıp yapılmayacağı alıcıya bağlıdır.
Alıcı ödeme yapmazsa ne olur?
Belgeler bankada kalır ve alıcı malı çekemez. Satıcı malı başka bir alıcıya satmak, geri getirmek ya da depolamak zorunda kalabilir; bu süreçte oluşan masraflar genellikle satıcıya yüklenir.
Vesaik mukabili hangi kurallara tabidir?
Uluslararası uygulamada ICC'nin Tahsil İçin Tek Tip Kuralları (URC 522) esas alınır. Sözleşme ve banka talimatlarınızın bu kurallara atıf yapıp yapmadığını bankanızla kontrol edin.
İlgili terimler
- Akreditif: Bankanın, şartlara uygun belgeler karşılığında ihracatçıya ödeme yapmayı taahhüt ettiği ödeme yöntemi.
- Açık Hesap: Malın önce gönderilip ödemenin vadede alındığı, güvencesiz ihracat ödeme yöntemi.
- Peşin ödeme: Alıcının mal bedelini, mal sevk edilmeden önce satıcıya ödediği ödeme yöntemi.
- Konşimento: Deniz taşımasında taşıyıcının düzenlediği; makbuz, taşıma sözleşmesi kanıtı ve hak belgesi işlevi gören belge.
- Ticari fatura: Satıcının sattığı malı, miktarını, fiyatını ve satış şartlarını alıcıya bildirdiği kesin satış belgesi.
- Proforma Fatura: Satıcının sevkiyattan önce gönderdiği, fiyat ve koşulları gösteren ön belge; resmî fatura değildir.
Kaynak: ICC, Uniform Rules for Collections (URC 522); T.C. Ticaret Bakanlığı (genel bilgi)
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve uygulamalar değişebilir. Lütfen bilgilerin doğruluğunu resmî kaynaklardan kontrol edin, gerekli konularda hukuk müşaviri, gümrük müşaviri ve mali müşavir gibi uzmanlardan destek alın.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat, oran ve süreler değişebilir; uygulamadan önce güncel resmî kaynağı ve ilgili gümrük veya mali müşavirinizi kontrol edin.