Uygulanacak hukuk nedir?

Governing law · Temel Kavramlar · Son güncelleme: 8 Kasım 2026

Diğer adları: Governing law · Hukuk seçimi · Applicable law

Uygulanacak hukuk nedir?

Farklı ülkelerdeki taraflar arasındaki sözleşmede, uyuşmazlık çıkarsa hangi hukukun uygulanacağı baştan belli değildir. Uygulanacak hukuk maddesi bu soruyu cevaplar. Bu madde genellikle satış sözleşmesinin uyuşmazlık bölümünde yer alır.

Taraf iradesine yer verilmesi uluslararası düzenlemelerde yaygındır. AB'nin sözleşmesel yükümlülüklere uygulanacak hukuka dair Roma I Tüzüğü'nün (593/2008) 3. maddesinin birinci fıkrası, sözleşmenin tarafların seçtiği hukuka tabi olduğunu belirtir; seçim açıkça yapılabilir ya da sözleşme hükümlerinden veya olayın koşullarından anlaşılabilir ve sözleşmenin tamamına ya da yalnızca bir kısmına uygulanabilir. Türkiye'de Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718) 24. maddesinin ilk fıkrası da sözleşmeden doğan borç ilişkilerinin tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabi olduğunu, sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen seçimin de geçerli olduğunu söyler. Her iki metnin diğer fıkraları ve istisnaları vardır; seçimin sınırlarını bir hukukçuya sorun.

Uygulanacak hukuk, uyuşmazlığı kimin çözeceğinden ayrı bir kavramdır. Uyuşmazlığın mahkemede mi yoksa tahkimde mi çözüleceği ayrıca yazılır. Satış sözleşmelerinde UNCITRAL'in sayfasına göre, farklı akit devletlerde işyeri bulunan taraflar arasındaki mal satışlarına uygulanan Viyana Satım Sözleşmesi (CISG) de gündeme gelebilir; sözleşmenin uygulanıp uygulanmayacağını da hukukçunuz değerlendirir. Bu sayfa hukuki tavsiye değildir.

Uygulanacak hukuk nasıl işler?

1. Taraflar, satış sözleşmesi görüşülürken hangi hukukun uygulanacağını konuşur.
2. Seçilen hukuk sözleşmeye açık bir madde olarak yazılır.
3. Maddenin sözleşmenin tamamı için mi yoksa yalnızca bir kısmı için mi geçerli olduğu netleştirilir.
4. Yetkili mahkeme ya da tahkim maddesi ayrıca ve uyumlu şekilde yazılır.
5. Uyuşmazlık çıkarsa, tahkim ya da mahkeme sözleşmedeki seçimi dikkate alarak ilgili hukuk kurallarını uygular; hukuk seçilmemişse belirleme ilgili hukukun kurallarına göre yapılır.

Seçimin etkisi ve sınırları ilgili hukuka göre değişir; maddeyi hazırlarken hukukçudan destek alın.

Örnek

Türkiye'deki bir mobilya üreticisi, yurt dışındaki bir alıcıyla satış sözleşmesi yapıyor. Taraflar uyuşmazlık maddesinde hangi hukukun uygulanacağını ve uyuşmazlığın hangi yolla çözüleceğini ayrı ayrı yazdırıyor. Üretici bu maddeleri imzalamadan önce hukukçusuna kontrol ettiriyor; force majeure maddesinin de aynı hukuka göre okunacağını hatırlıyor.

Dikkat edilecekler

• Maddeyi boş bırakmayın. Hukuk seçilmezse hangi hukukun uygulanacağı ilgili kurallara göre belirlenir ve sonuç öngörülemez olabilir.
• Hukuk ile yetkili yeri karıştırmayın. Uygulanacak hukuk kuralları, mahkeme ya da tahkim ise çözüm yerini belirler; ikisini ayrı yazın.
• Seçim her şeyi değiştirmez. Seçilen hukukun yanında yabancı ülkelerin değiştirilemeyen kuralları gündeme gelebilir; bunu hukukçunuzla değerlendirin.
• CISG'yi unutmayın. Satış sözleşmesine uygulanıp uygulanmayacağını ya da dışlanıp dışlanmayacağını hukukçuyla netleştirin.
• Hukuki desteği atlamayın. Sözleşmeyi imzalamadan önce hukuk müşavirinize danışın; bu sayfa hukuki tavsiye değildir.