Tercihli ticaret nedir?
Preferential trade · Gümrük ve Rejimler · Son güncelleme:
Diğer adları: Preferential trade · Tercihli tarife
| Ne zaman kullanılır | Hedef pazarda anlaşma ya da düzenleme kapsamında indirimli tarife talep edildiğinde |
|---|---|
| Yetkili kurum | İthalatçı ülkenin gümrük idaresi; belgeler orada sunulur |
| Başvuruyu kim yapar | Menşe kanıtını anlaşmaya göre gümrük ya da yetkili kurum ya da ihracatçı düzenler; tarifeyi ithalat tarafında talep eder |
| Sağladığı avantaj | Gümrük vergisinde indirim (Access2Markets'te "duty discount" olarak geçer) |
| Dikkat noktası | Ürün menşe kurallarını karşılamalı ve doğru belgeyle kanıtlanmalı |
Tercihli ticaret nedir?
Tercihli ticarette bir ülke, belirli ülkelerin ürünlerine diğer ülkelerin ürünlerinden daha avantajlı bir gümrük tarifesi uygular. DTÖ, tercihli ticaret düzenlemelerini tek taraflı ticari ayrıcalıklar olarak tanımlar; örnek olarak gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülke ürünlerine tarife tercihi verdiği Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS) şemalarını gösterir. Karşılıklı anlaşmalar ise DTÖ'de bölgesel ticaret anlaşmaları olarak ayrıca ele alınır.
Gündelik kullanımda tercihli ticaret, bir anlaşma ya da düzenleme sayesinde tarife indiriminden yararlanmak anlamına gelir. Serbest ticaret anlaşması taraflar arasında karşılıklı ve daha kapsamlı bir çerçevedir; gümrük birliği ise üyeler arasında vergilerin kalktığı ve üçüncü ülkelere ortak tarife uygulandığı daha ileri bir birliktir. Tercihli ticaret ise indirimli tarife uygulanması fikrini anlatan daha genel bir kavramdır.
İhracatçı için kritik nokta menşedir. AB'nin Access2Markets sayfası, tercihli tarifeden yararlanmak için ürünün menşe kurallarına uyması gerektiğini söyler; menşe kanıtı, malların ilgili düzenlemedeki menşe kurallarını karşıladığını gösteren belgedir ve biçimi düzenlemeye göre değişir. Örneğin gümrük ya da yetkili makamca verilen bir sertifika olabileceği gibi ihracatçının yaptığı bir beyan da olabilir. EUR.1, A.TR ve menşe şahadetnamesi bu belgelerle ilişkili örneklerdir; hangisinin hangi düzenlemede geçerli olduğu her seferinde teyit edilmelidir.
Tercihli ticaret nasıl işler?
- Ürününüzün GTİP/HS kodunu belirleyin; indirim kodlara göre sorgulanır.
- Hedef pazarın gümrük tarifesine ve ilgili anlaşma ya da düzenlemenin kapsamına bakın; AB için Access2Markets kullanılabilir.
- Ürününüzün menşe kurallarını karşılayıp karşılamadığını kontrol edin; Access2Markets'in menşe kurallarını değerlendirme aracı bu iş için sunulur.
- İlgili düzenlemenin istediği menşe kanıtını hazırlayın ve ithalatçı ülke gümrüğüne sunulacak belgelerin tam listesini alıcınızla teyit edin.
- Belgeleri sevkiyatla birlikte yönetin; indirimli tarifenin uygulanıp uygulanmadığını alıcınız ve gümrük müşavirinizle takip edin.
Kapsam ve koşullar her düzenlemede farklıdır; güncel hâli resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.
Örnek
Türkiye'deki bir mobilya üreticisi, bir hedef pazardaki alıcısına teklif veriyor. Alıcı, pazarın gümrük tarifesinde ürüne indirim uygulanıp uygulanmadığını soruyor. Üretici ürünün kodunu belirleyip hedef pazarın tarife ve menşe kurallarını resmî sayfadan inceliyor, menşe kuralını karşılayıp karşılamadığını kontrol ediyor ve gereken menşe kanıtını alıcısıyla birlikte teyit ediyor. İndirimli tarifeyi alıcı ancak doğru belgeyle talep edebiliyor.
Dikkat edilecekler
- Menşe kuralını karşılamak şart. Tarife indirimi ürünün bulunduğu ülkeden gelmesiyle değil, menşe kurallarını karşılamasıyla mümkündür; kurallar anlaşmaya göre değişir.
- Doğru belge gerekir. Menşe kanıtı düzenlemeye göre değişir; yanlış belgeyle indirimden yararlanılamayabilir. Hangi belgenin geçerli olduğunu her anlaşma için ayrı kontrol edin.
- Tercihli ticaret ile serbest ticaret anlaşması aynı şey değildir. Biri genel kavram, diğeri karşılıklı ve kapsamlı bir anlaşmadır; gümrük birliği ise ayrı bir yapıdır.
- Koşullar zamanla değişebilir. Kapsam, indirim ve kurallar güncellenebilir; güncel durumu Ticaret Bakanlığı'ndan, hedef pazarın resmî tarife kaynaklarından ve gümrük müşavirinizden kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Tercihli ticaret nedir?
Tercihli ticaret, belirli ülkelerden gelen ürünlere diğerlerine uygulananın altında bir gümrük tarifesi uygulanmasıdır. Bir anlaşmaya ya da tek taraflı bir düzenlemeye dayanabilir.
Tercihli ticaret ile serbest ticaret anlaşması arasındaki fark nedir?
Tercihli ticaret, indirimli tarife uygulanması fikrini anlatan genel bir kavramdır. Serbest ticaret anlaşması ise taraflar arasında karşılıklı ve daha kapsamlı bir düzenlemedir.
Tercihli tarifeden yararlanmak için ne gerekir?
Ürünün ilgili düzenlemenin menşe kurallarını karşılaması ve menşeinin uygun belgeyle kanıtlanması gerekir. Belge türü düzenlemeye göre değişir.
Hangi menşe belgesi geçerlidir?
Bu, anlaşmaya göre değişir. Hangi belgenin hangi pazarda geçerli olduğunu alıcınızdan, gümrük müşavirinizden ve resmî kaynaklardan teyit edin.
İlgili terimler
- Serbest ticaret anlaşması: İki ya da daha fazla ülke arasında tarife indirimi ve ticaret kolaylığı sağlayan anlaşmadır.
- Gümrük birliği: Üye ülkeler arasında gümrük vergilerinin kaldırıldığı ve ortak dış tarife uygulanan birliktir.
- Menşe şahadetnamesi: Malın hangi ülkede üretildiğini, yani tercihli olmayan menşeini gösteren resmî belge.
- EUR.1: Tercihli ticaret anlaşması olan ülkelerle indirimli gümrük vergisi sağlayan tercihli menşe belgesi.
- A.TR belgesi: Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösteren dolaşım belgesi.
- Tarife kontenjanı: Belirli miktara kadar indirimli ya da sıfır vergiyle ithalata izin veren, aşımda daha yüksek vergi uygulayan düzenleme.
- HS kodu: Ürünleri dünyada ortak biçimde sınıflandıran, Dünya Gümrük Örgütü'nün 6 haneli kodu.
Kaynak: DTÖ (WTO), tercihli ticaret düzenlemeleri (PTA) sayfaları; Avrupa Komisyonu, Access2Markets: menşe kuralları ve menşe kanıtı; T.C. Ticaret Bakanlığı (genel bilgi)
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve uygulamalar değişebilir. Lütfen bilgilerin doğruluğunu resmî kaynaklardan kontrol edin, gerekli konularda hukuk müşaviri, gümrük müşaviri ve mali müşavir gibi uzmanlardan destek alın.